next up previous contents index
次へ: 光子:偏光を無視した取り扱い 上へ: 宇宙の諸成分ゆらぎの発展方程式 前へ: ゼロ質量のニュートリノ   目次   索引

質量を持つニュートリノ

質量を持っているニュートリノも無衝突ボルツマン方程式に従う.自由運動が 大きいダークマターはホットダークマター(hot dark matter)と呼ばれるが, 無視できない質量を持つニュートリノはその範疇に入る.そこで,ここではホッ トダークマターを質量を持つニュートリノと同一視し,添字 `h' を使うこ とにする.

非摂動ボルツマン方程式はゼロ質量の場合と同様,

$\displaystyle {\bar{f}_{\rm h}}'(q,\tau) = 0$ (L.4.131)

に従い,やはり $ \bar{f}_{\rm h}$ は時間的に一定となる.エネルギー 密度と圧力は非摂動部について,
    $\displaystyle \bar{\rho}_{\rm h} =
\frac{c}{a^4} \int \frac{d^3q}{(2\pi\hbar)^3}
\sqrt{q^2 + {m_\nu}^2 c^2 a^2}  \bar{f}_{\rm h}$ (L.4.132)
    $\displaystyle \bar{p}_{\rm h} =
\frac{c}{3 a^4} \int \frac{d^3q}{(2\pi\hbar)^3}
\frac{q^2}{\sqrt{q^2 + {m_\nu}^2 c^2 a^2}}
\bar{f}_{\rm h}$ (L.4.133)

で与えられる.さらに摂動ボルツマン方程式(10.8.291)は
    $\displaystyle {\delta f^{\rm (GI)}_{\rm h}}' +
\frac{i q k \mu}{\sqrt{q^2 + {m_...
...mit\Phi}+
{\mit\Psi}'
\right) q \frac{\partial \bar{f}_{\rm h}}{\partial q} = 0$ (L.4.134)

となる.ここで,質量ゼロの場合と同様に $ \mu = {\mbox{\boldmath $k$}}\cdot{\mbox{\boldmath $n$}}/k =
\widehat{{\mbox{\boldmath $k$}}}\cdot\widehat{{\mbox{\boldmath $q$}}}$ である.また摂動量についての巨 視的変数は
    $\displaystyle \delta\rho^{\rm (GI)}_{\rm h} =
\frac{c}{a^4} \int \frac{d^3q}{(2\pi\hbar)^3}
\sqrt{q^2 + {m_\nu}^2 c^2 a^2}  \delta f^{\rm (GI)}_{\rm h}$ (L.4.135)
    $\displaystyle \delta p^{\rm (GI)}_{\rm h} =
\frac{c}{3 a^4} \int \frac{d^3q}{(2...
...hbar)^3}
\frac{q^2}{\sqrt{q^2 + {m_\nu}^2 c^2 a^2}}
\delta f^{\rm (GI)}_{\rm h}$ (L.4.136)
    $\displaystyle v^{\rm (GI)}_{\rm h} =
- \frac{i}{k}
\frac{c}{(\bar{\rho}_{\rm h}...
...h})a^4}
\int \frac{d^3q}{(2\pi\hbar)^3}
q P_1(\mu) \delta f^{(\rm (GI)}_{\rm h}$ (L.4.137)
    $\displaystyle {\mit\Pi}^{\rm (S)}_{\rm h} =
- \frac{1}{k^2} \frac{c}{\bar{p}_{\...
...\frac{q^2}{\sqrt{q^2 + {m_\nu}^2 c^2 a^2}}
P_2(\mu)
\delta f^{\rm (GI)}_{\rm h}$ (L.4.138)

となる.

質量ゼロの場合と異なり,上の巨視的変数の式は$ q$ 積分が共通ではないので, 先に積分して簡単化することはできない.代わりに摂動分配関数と非摂動分配 関数の比をそのままルジャンドル展開する:

$\displaystyle \frac{\delta f^{\rm (GI)}(q,{\mbox{\boldmath$n$}},{\mbox{\boldmat...
...l=0}^\infty (-i)^l (2l+1) F_{{\rm h} l}(q,{\mbox{\boldmath$k$}},\tau) P_l(\mu)$ (L.4.139)

す ると式(12.4.135)-(12.4.138)は
    $\displaystyle \delta\rho^{\rm (GI)}_{\rm h} =
\frac{c}{a^4} \int \frac{q^2dq}{2\pi^2\hbar^3}
\sqrt{q^2 + {m_\nu}^2 c^2 a^2} \bar{f}_{\rm h} F_{{\rm h} 0}$ (L.4.140)
    $\displaystyle \delta p^{\rm (GI)}_{\rm h} =
\frac{c}{3a^4} \int \frac{q^2dq}{2\...
...ar^3}
\frac{q^2}{\sqrt{q^2 + {m_\nu}^2 c^2 a^2}}
\bar{f}_{\rm h} F_{{\rm h} 0}$ (L.4.141)
    $\displaystyle v^{\rm (GI)}_{\rm h} =
-\frac{1}{k}
\frac{c}{(\bar{\rho}_{\rm h} ...
..._{\rm h})a^4}
\int \frac{q^2dq}{2\pi^2\hbar^3}
q \bar{f}_{\rm h} F_{{\rm h} 1}$ (L.4.142)
    $\displaystyle {\mit\Pi}^{\rm (S)}_{\rm h} =
\frac{1}{k^2}
\frac{c}{\bar{p}_{\rm...
...ar^3}
\frac{q^2}{\sqrt{q^2 + {m_\nu}^2 c^2 a^2}}
\bar{f}_{\rm h} F_{{\rm h} 2}$ (L.4.143)

と表される.質量なしの場合と同様に計算すれば,ボルツマン方程式は展開係 数に対する次の方程式系となる:
    $\displaystyle {F_{{\rm h} 0}}' +
\frac{kq}{\sqrt{q^2 + {m_\nu}^2 c^2 a^2}} F_{...
... h} 1} -
{\mit\Psi}'  \frac{\partial \ln \bar{f}_{\rm h}}{\partial \ln q} = 0$ (L.4.144)
    $\displaystyle {F_{{\rm h} 1}}' -
\frac{kq}{3\sqrt{q^2 + {m_\nu}^2 c^2 a^2}}
\l...
... a^2}}{3q}
{\mit\Phi}  \frac{\partial \ln \bar{f}_{\rm h}}{\partial \ln q} = 0$ (L.4.145)
    $\displaystyle {F_{{\rm h} l}}' -
\frac{kq}{(2l+1)\sqrt{q^2 + {m_\nu}^2 c^2 a^2...
...t[ l F_{{\rm h} (l-1)} - (l+1) F_{{\rm h} (l+1)}\right] = 0,
\qquad (l\geq 2)$ (L.4.146)

この方程式も無限の階層を持つ.固定された$ q,k$ について十分大きな $ l_{\rm max}$ により途中で打ち切って時間発展を求める.そしてなるべく多くの$ q$ に ついて計算を繰り返し,その結果の内挿などによって数値的に式 (12.4.140)-(12.4.143)を積分すれば,巨視的な摂動量が求 められる.


next up previous contents index
次へ: 光子:偏光を無視した取り扱い 上へ: 宇宙の諸成分ゆらぎの発展方程式 前へ: ゼロ質量のニュートリノ   目次   索引

Copyright©2004-2010Takahiko Matsubara, All rights reserved.
visitors, pageviews since 2007.5.11